Ο Διαιτολόγος σας Συμβουλεύει

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μία από τις πιο συνηθισμένες και σοβαρές παθήσεις του ανθρώπου. Είναι η τρίτη σε σειρά αιτία θανάτου σε πολλές αναπτυγμένες χώρες, με συχνότητα εμφάνισης που ξεπερνάει το 5% του πληθυσμού, ενώ σημαντική είναι και η πρόκληση αναπηρίας κάθε είδους λόγω της δυσμενούς επίδρασής του στα αγγεία του σώματος.

Για τον ορισμό του διαβήτη θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένα σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από τη σχετική ή απόλυτη έλλειψη ινσουλίνης στον οργανισμό, με αποτέλεσμα τη διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων, των πρωτεϊνών και των λιπών.

Σ' αυτό το σημείο πρέπει να κάνουμε μια παρένθεση και να δούμε τι είναι αυτή η ινσουλίνη και γιατί είναι τόσο σημαντική για το ανθρώπινο σώμα. Με λίγα λόγια η ινσουλίνη είναι μια ορμόνη που παράγεται από το πάγκρεας (από τα β-κύτταρά του) και παίζει πολύ σπουδαίο ρόλο σε όλο το μεταβολισμό του οργανισμού. Συγκεκριμένα ρυθμίζει το επίπεδο του σακχάρου στο αίμα, γιατί βοηθάει τη γλυκόζη (κύριο καύσιμο του οργανισμού) να μεταφερθεί μέσα στα κύτταρα. Έτσι λοιπόν η έλλειψη της ινσουλίνης έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του σακχάρου στο αίμα πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα, δηλαδή υπάρχει υπεργλυκαιμία και ενδεχομένως και αύξηση του σακχάρου στα ούρα (γλυκοζουρία).

Υπάρχουν πέντε τύποι διαβήτη:

• ο διαβήτης νεανικού τύπου ή ινσουλινοεξαρτώμενος
• ο διαβήτης της ώριμης ηλικίας ή μή ινσουλινοεξαρτώμενος
• ο διαβήτης της ώριμης ηλικίας σε νέο άτομο
• ο διαβήτης τύπου μή ανοχής της γλυκόζης και τέλος
• ο δευτεροπαθής διαβήτης.

Οι δύο πρώτοι τύποι είναι οι πιο αντιπροσωπευτικοί του διαβήτη.

Από πολύ παλιά είναι γνωστό ότι η πάθηση αυτή εμφανίζει οικογενή χαρακτήρα (μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης σε άτομα του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος), χωρίς να είναι ξεκάθαρη η κληρονομικότητα γιατί εκείνο που κληρονομείται δεν είναι ο διαβήτης αλλά η προδιάθεση εμφάνισής του, μετά από την επίδραση ορισμένων περιβαλλοντικών παραγόντων.

Στο νεανικό διαβήτη υπάρχει βλάβη στο πάγκρεας το οποίο δεν εκκρίνει επαρκή ποσότητα ινσουλίνης, δηλαδή υπάρχει έλλειψη ινσουλίνης και γι’ αυτό το λόγο τη χορηγούμε εξωγενώς. Στο δεύτερο τύπο, όπου ανήκει και η πλειονότητα των διαβητικών, η βλάβη του παγκρέατος είναι πολύ μικρότερη. Υπάρχει ινσουλίνη, αλλά δεν είναι αρκετά δραστική στους περιφερειακούς ιστούς (μειωμένη ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη). Κύριο αίτιο αυτής της διαταραχής είναι η παχυσαρκία, όσο πιο παχύσαρκο είναι το άτομο, τόσο πιο μειωμένη ευαισθησία έχει στην ίδια του την ινσουλίνη. Η μείωση του σωματικού βάρους σ’ αυτή την περίπτωση είναι επιβεβλημένη γιατί έτσι αυξάνεται η ευαισθησία των περιφερειακών ιστών και η υπάρχουσα ινσουλίνη γίνεται επαρκής για την αποκατάσταση της μεταβολικής διαταραχής.

Πρέπει να τονιστεί ότι οι διατροφικές απαιτήσεις των διαβητικών είναι ίδιες με εκείνες του υπόλοιπου πληθυσμού. Ο διαβητικός μπορεί να χρησιμοποιεί σχεδόν όλες τις τροφές, αρκεί να παίρνει την ποσότητα που πρέπει στην ώρα που πρέπει. Η κατανομή των γευμάτων πρέπει να είναι ανάλογη της προτεινόμενης θεραπείας ώστε να αποφεύγεται η υπεργλυκαιμία αλλά και η υπογλυκαιμία. Συνήθως 4 γεύματα είναι αρκετά, ενώ στην περίπτωση χορήγησης ινσουλίνης αυξάνονται σε 6 ανάλογα με το είδος και τη δόση της.

Σ' όλες τις περιπτώσεις διαβήτη είναι απαραίτητη η κατάρτισης μιας δίαιτας εξατομικευμένης που να λαμβάνει υπόψη τις προσωπικές διατροφικές προτιμήσεις του ατόμου, το επίπεδο μόρφωσης, την οικονομική του κατάσταση, την εργασία και τον τρόπο διάθεσης του ελεύθερου χρόνου. Το ύψος της θερμιδικής πρόσληψης καθορίζεται από το σωματικό βάρος, τη φυσική δραστηριότητα, την ηλικία, το φύλο και τις βιοχημικές παραμέτρους (γλυκόζη, λιπίδια, ουρικό οξύ κλπ). Η σύνθεση μιας τέτοιας δίαιτας πρέπει να είναι:

• Πρωτεΐνες 15-20% των ολικών θερμίδων, γιατί οι πρωτεϊνικές απαιτήσεις του διαβητικού ατόμου υπολογίζονται 1-1,5gr/kgr επιθυμητού βάρους, εφόσον δεν υπάρχει υπατική ή νεφρική ανεπάρκεια (χαμηλότερο από 0,5gr/kgr ανά ημέρα). Για ειδικές περιπτώσεις όπως γαλουχία, κύηση, λοίμωξη, νέφρωση ή σύνδρομο δυσαπορρόφησης, απαιτείται περισσότερη ποσότητα πρωτεΐνης.
• Υδατάνθρακες 45-50% των ολικών θερμίδων εκτός από την περίπτωση ύπαρξης υπερτριγλυκεριδαιμίας οπότε χορηγούνται μόνο 125-150gr υδατάνθρακες την ημέρα. Το είδος των υδατανθράκων είναι πολύ σημαντικό με προτίμηση στους σύνθετους υδατάνθρακες (αμυλούχες τροφές, λαχανικά κλπ), ενώ οι απλοί υδατάνθρακες και η ζάχαρη περιορίζονται λόγω της ακραίας επίδρασής τους στο επίπεδο του σακχάρου στο αίμα.
• Λίπη 30-35% των ολικών θερμίδων. Τα κορεσμένα (ζωικά) πρέπει να καλύπτουν ποσοστό μικρότερο του 10%, τα πολυακόρεστα (σπορέλαια, αραβοσιτέλαιο κλπ) το 10% και τα μονοακόρεστα (ελαιόλαδο) το υπόλοιπο.

Επειδή οι διαβητικοί είναι επιρρεπείς στην ισχαιμική καρδιοπάθεια πρέπει η δίαιτά τους να ευνοεί τη μείωση της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων του αίματος. Έτσι συστήνεται η μείωση των ζωικών λιπών, της χοληστερίνης στα 300-500mgr/ημέρα και του αλατιού στα 5gr/ημέρα. Το εβδομαδιαίο μενού πρέπει να είναι πλούσιο σε λαχανικά, όσπρια, δημητριακά, ψάρια, πουλερικά, άπαχο μοσχαρίσιο κρέας και γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά, ενώ λιγότερο σε αρνάκι ή χοιρινό και όχι πάνω από 3 αυγά την εβδομάδα. Τροφές που πρέπει να αποφεύγονται είναι ζάχαρη, γλυκά, γλυκόζη, σορβιτόλη, σοκολάτες, καραμέλες, μαρμελάδες, μέλι, χυμοί φρούτων με ζάχαρη, αναψυκτικά και αλκοολούχα ποτά. Οι "διαβητικές τροφές" δεν είναι απαραίτητες για τη δίαιτα, αλλά χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά για μεγαλύτερη ποικιλία.

Τέλος, πρέπει να αναφέρουμε ότι το ποσοστό αποτυχίας στην αντιμετώπιση του διαβήτη μόνο με τη δίαιτα κυμαίνεται από 30-90% και αυτό γιατί παρατηρείται απροθυμία από τα διαβητικά άτομα στο να παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα αυστηρό πρόγραμμα διατροφής. Η συχνή επικοινωνία με το γιατρό ή το διαιτολόγο είναι απαραίτητη για να πιστέψει ότι πρέπει να ακολουθήσει αυτό το πρόγραμμα εφ' όρου ζωής, γιατί ρύθμιση του διαβήτη μπορεί να γίνει χωρίς ινσουλίνη ή αντιδιαβητικά φάρμακα, αλλά ποτέ χωρίς δίαιτα.